Bitwa pod Węgrowem – 3 lutego 1863. Historia polskich Termopili 

Historia obfituje w akty heroizmu, bohaterskie czyny i poświęcenie tych, którzy walczyli na polach bitew. Takim właśnie wydarzeniem było powstanie styczniowe. W latach 60. XIX wieku Polacy wystąpili przeciw okupantowi rosyjskiemu. To właśnie wtedy rozegrała się zwycięska bitwa pod Węgrowem – starcie, o którym było głośno nie tylko na ziemiach polskich pod zaborami, ale i w całej Europie.

Co wydarzyło się pod Węgrowem?

Do bitwy doszło 3 lutego 1863 roku pod Węgrowem. Powstańczymi oddziałami dowodzili Władysław Jabłonowski („Genueńczyk”) oraz Jan Matliński („Sokół”), którym udało się zgromadzić ponad 3000 ochotników gotowych do walki. Wśród nich znalazło się około 1000 kosynierów pod dowództwem Jabłonowskiego – oddziału uzbrojonego jedynie w przerobione kosy gospodarskie.

Wkrótce po rozbiciu obozu pod Węgrowem, stacjonujący w Siedlcach garnizon rosyjski zaplanował odzyskanie miasta. W stronę Węgrowa wyruszyło około 1000 żołnierzy nieprzyjaciela, którzy dysponowali armatami. Miasto zostało otoczone i wkrótce miało znaleźć się pod obstrzałem. W decydującym momencie do akcji wkroczyli jednak polscy kosynierzy. Choć słabo uzbrojeni, odważnie zaatakowali rosyjskie armaty, zmuszając wroga do odwrotu. Dzięki temu polscy powstańcy zdołali bezpiecznie wycofać się z miasta.

Wydarzenia te spotkały się z gorzką oceną rosyjskiego namiestnika, wielkiego księcia Konstantego, który przyznał, że „poszło bardzo źle” – co jednoznacznie wskazuje na porażkę wojsk rosyjskich w wymiarze operacyjnym.

Koniecznie dowiedz się również więcej na temat powstania styczniowego! 

Bitwa pod Węgrowem – straty  

Szturm na armaty był aktem niezwykłego bohaterstwa – według ustaleń historyków zginęło wówczas aż 128 powstańców. Warto jednak zauważyć, że księgi parafialne w Węgrowie potwierdzają pochówek jedynie 66 poległych. Jednak dzięki ich poświęceniu miasto mogło bezpiecznie opuścić dwa tysiące powstańców, którzy dalej walczyli o uwolnienie spod zaborów. Część ciężko rannych zmarła w kolejnych dniach w szpitalu.

Straty rosyjskie pozostają trudne do precyzyjnego oszacowania – według oficjalnych danych zginął 1 żołnierz, a 5 zostało rannych. Rosjanie mieli też stracić 6 koni. Jednak inne źródła sugerują, że straty w szeregach rosyjskiej kawalerii były znacznie większe.

Bitwa, o której było głośno w całej Europie 

Termin „polskie Termopile” odnosi się do walk, starć z wrogiem, które wymagały podjęcia dramatycznych decyzji i heroicznych działań. Taka właśnie była bitwa pod Termopilami stoczona w 480 r. p.n.e., podczas której Spartanie desperacko bronili się przed Persami.

Wieści o bohaterskiej walce kosynierów szybko obiegły Europę. Zainspirowały one francuskiego poetę Augusta Barbiera, który w marcu 1863 roku napisał utwór Atak pod Węgrowem. Porównał w nim polski oddział uzbrojony w kosy do Spartan, a samą bitwę nazwał „polskimi Termopilami”.

Również rodzimi poeci oddali hołd odwadze i poświęceniu powstańców. Cyprian Kamil Norwid w wierszu Vanitas również porównał Węgrowo do Termopili. Bitwa ta stała się także tematem utworu Marii Konopnickiej z 1904 roku – Bój pod Węgrowem.

Podsumowując, bitwa pod Węgrowem zapisała się w historii jako jedno z najbardziej symbolicznych starć powstania styczniowego – choć militarnie nierozstrzygnięta, stała się zwycięstwem ducha i odwagi. Poświęcenie kosynierów, którzy ruszyli na rosyjskie działa, uzbrojeni jedynie w kosy, poruszyło nie tylko Polaków, ale i opinię publiczną w całej Europie. Do dziś wspominana jest jako „polskie Termopile” – przykład bezkompromisowej walki o wolność.

Bitwa pod Węgrowem na monecie kolekcjonerskiej

Atak kosynierów upamiętnia kamień z napisem umieszczony na miejscu bitwy. Uhonorowaniem męstwa i odwagi walczących była również kolekcjonerska srebrna moneta Bitwa pod Węgrowem dostępna niegdyś w Skarbnicy Nardowej. Na jej awersie widniał wizerunek Ateny, czyli bogini mądrości i sprawiedliwej wojny. Rewers numizmatu przedstawiał walkę powstańców. Ta moneta Narodowego Banku Polskiego ma nominał 20 zł, została wybita stemplem lustrzanym i powstała ze srebra wysokiej próby 925/1000.

Pamiątkowy medal, moneta złota czy ze srebra to nie tylko gratka dla kolekcjonerów, ale też najlepszy sposób na upamiętnienie najważniejszych wydarzeń z historii Polski. Przyjrzyj się ofercie Skarbnicy Narodowej i wybierz numizmat, który stanie się perełką w Twojej kolekcji!

Najczęściej zadawane pytania i odpowiedzi na temat Bitwy pod Węgrowem

Kto wygrał bitwę pod Węgrowem?

Bitwa pod Węgrowem, stoczona 3 lutego 1863 roku w ramach powstania styczniowego, zakończyła się zwycięstwem strony polskiej w wymiarze moralnym i symbolicznym. Choć siły powstańcze wycofały się z miasta, a przeciwnik nie poniósł druzgocącej klęski, bohaterski atak kosynierów na rosyjskie armaty umożliwił bezpieczny odwrót tysięcy powstańców. Dzięki temu starcie to zapisało się w świadomości historycznej jako przykład odwagi i determinacji.

Dlaczego bitwa pod Węgrowem to polskie Termopile?

Bitwa pod Węgrowem nazywana jest „polskimi Termopilami”, ponieważ kosynierzy, uzbrojeni jedynie w przerobione kosy, z ogromnym poświęceniem ruszyli na rosyjskie armaty, umożliwiając odwrót głównych sił powstańczych. Ich desperacki i heroiczny atak porównano do czynu Spartan broniących się przed Persami. Wydarzenie zyskało szeroki rozgłos w Europie jako symbol odwagi i walki o wolność.

Jakie były najważniejsze bitwy powstania styczniowego?

Do najważniejszych bitew powstania styczniowego należą m.in.: Ciołkowo (22 stycznia 1863), Węgrów (3 lutego 1863), Siemiatycze (6–7 lutego 1863), Sosnowiec (6–7 lutego 1863), Kietlanka (13 maja 1863), Małogoszcz (16 września 1863) oraz Opatów (21 lutego 1864).

Starcia te odegrały istotną rolę w przebiegu powstania – stanowiły zarówno przykłady zwycięstw taktycznych, jak i bolesnych porażek, które wpłynęły na jego dalszy rozwój oraz społeczny odbiór.