Dzwon Zygmunta – kiedy dzwoni i o czym warto wiedzieć?
Kiedy bije, dzieje się coś naprawdę ważnego. Jego serce waży 365 kilogramów, a długość przekracza 2 metry. Mowa oczywiście o Dzwonie Zygmunta. Poznaj jego historię oraz znaczenie w kulturze polskiej. Zapraszamy do lektury!
Niezwykła historia Dzwonu Zygmunta
13 lipca 1521 roku – to właśnie wtedy po raz pierwszy w historii rozbrzmiał dźwięk Dzwonu Zygmunta. Został on odlany z inicjatywy króla Zygmunta I Starego, od którego imienia pochodzi jego nazwa. Całkowita masa dzwonu przekracza 12,5 tony.
Z jakiego materiału go odlano? Jedna z legend głosi, że użyto metalu z mołdawskich armat zdobytych przez polskie wojska pod Obertynem. Jednak ta bitwa miała miejsce dopiero dziesięć lat po zawieszeniu dzwonu. Bardziej prawdopodobna jest inna teoria, według której przetopiono armaty zdobyte w bitwie pod Orszą w 1514 roku.
„Zygmunt” został ostatecznie odlany w 1520 roku przez bawarskiego ludwisarza Hansa Behema, a na wieży umieszczono go 9 lipca 1521 roku. Wciąganie dzwonu przebiegło wyjątkowo sprawnie – cała operacja trwała około godziny. Do jego podniesienia wykorzystano system lin, wielokrążków oraz przeciwwagi w postaci skrzyń wypełnionych kamieniami. Wydarzeniu temu przyglądali się król, królowa oraz członkowie dworu. Nie wiadomo dokładnie, co skłoniło monarchy do ufundowania dzwonu. Przypuszcza się jednak, że mógł być on wotum błagalnym złożonym w związku z narodzinami syna, Zygmunta II Augusta, które miały miejsce 1 sierpnia 1520 roku.
Serce dzwonu Zygmunta pękało czterokrotnie
Warto wiedzieć, że choć Dzwon Zygmunta w większości zachował się w niezmienionej postaci przez ponad 500 lat, konieczna okazała się wymiana jego serca. Mimo że element ten trzykrotnie pękał w XIX wieku, za każdym razem był niezwłocznie naprawiany. Kiedy jednak doszło do kolejnego uszkodzenia – w wigilię roku 2000 – podjęto decyzję o jego całkowitej wymianie. Nowe serce, wykute w Zakładzie Mechanicznym Huty im. T. Sendzimira, jest o 42 kilogramy cięższe od pierwotnego. Oryginalny element można dziś podziwiać, wspinając się na Wieżę Zygmuntowską.
Kiedy bije Dzwon Zygmunta?
Król Zygmunt I ufundował ten niezwykły dzwon z intencją, aby „nie tylko Bogu Najwyższemu, ale także na Król Zygmunt I ufundował ten niezwykły dzwon z intencją, by „nie tylko Bogu Najwyższemu, ale także na chwałę domu Jagiellonów i Królestwa Polskiego miał dzwonić”. Przed laty „Zygmunt” cieszył się uprzywilejowaną pozycją – jego dźwięk jako pierwszy rozbrzmiewał podczas świąt religijno-państwowych oraz wydarzeń o szczególnym znaczeniu, takich jak koronacje, triumfalne wjazdy, kanonizacje czy pogrzeby (zarówno na Wawelu, jak i na Skałce). Dopiero po jego odezwie dołączały pozostałe krakowskie dzwony, co podkreślało rangę chwili.
Ta tradycja przetrwała do dziś – „Zygmunt” bije wyłącznie przy najważniejszych okazjach: w największe święta, podczas uroczystości państwowych i kościelnych, a także w momentach szczególnych dla historii Polski. Jego dźwięk rozbrzmiał m.in.:
- w dniu śmierci Józefa Piłsudskiego,
- po wyborze Jana Pawła II i jego następców na papieża,
- w dniu katastrofy smoleńskiej,
- podczas uroczystości pogrzebowych prezydentów Lecha Kaczyńskiego i Ryszarda Kaczorowskiego,
- w trakcie Światowych Dni Młodzieży w Krakowie w 2016 roku.
Łącznie w ciągu roku odnotowuje się około 30 takich okazji. Dzwon Zygmunta rozbrzmiewa m.in. w Nowy Rok, Niedzielę Palmową, Wielkanoc, w Dniu Konstytucji 3 Maja, podczas Bożego Ciała, Święta Niepodległości, Wszystkich Świętych oraz Bożego Narodzenia. Dodatkowo jego dźwięk towarzyszy chwilom ważnym dla Krakowa i całej Polski.
Dzwonnicy Dzwonu Zygmunt – co warto o nich wiedzieć?
Dzwonienie Dzwonem Zygmunta traktowane jest jako posługa liturgiczna. To zajęcie, które – oprócz siły fizycznej – wymaga również skupienia oraz doskonałej koordynacji. Obsługa dzwonu wiąże się z ryzykiem: liny poruszają się z dużą prędkością w obu kierunkach, dlatego dzwonnicy muszą wykazywać się wyjątkową ostrożnością i precyzją. Aby wprawić w ruch ten ważący ponad 12 ton instrument we właściwy sposób, niezbędna jest jednoczesna, skoordynowana praca aż dwunastu doświadczonych osób.
W XVI wieku funkcję dzwonników pełnili początkowo świątnicy katedralni. W kolejnych stuleciach obowiązki te przejęli członkowie cechu cieśli krakowskich, a następnie pracownicy Wzgórza Wawelskiego. Od drugiej połowy XX wieku Dzwon Zygmunt wprawiany jest w ruch przez grupę dzwonników wywodzących się z różnych środowisk społecznych i zawodowych. Obecnie grupa ta liczy około trzydziestu członków. W jej gronie znajdują się zarówno osoby, które pełnią tę zaszczytną funkcję od ponad pięciu dekad, jak i młodsi dzwonnicy, dopiero zdobywający doświadczenie. Zaszczyt związany z tą wyjątkową posługą często przekazywany jest z pokolenia na pokolenie – z ojca na syna.
Najczęściej zadawane pytania i odpowiedzi na temat dzwonu Zygmunta
Kiedy dzwoni Zygmunt?
Dzwon Zygmunta bije wyłącznie z okazji najważniejszych świąt kościelnych i państwowych oraz wydarzeń o wyjątkowym znaczeniu dla Polski, takich jak wybory papieży czy narodowe tragedie. Jego dźwięk rozbrzmiewa około 30 razy w roku, m.in. w Nowy Rok, Wielkanoc, 3 maja, 11 listopada czy Boże Narodzenie.
Ile waży Dzwon Zygmunta na Wawelu?
Dzwon Zygmunta na Wawelu waży ponad 12,5 tony. Jego serce, które wprawia go w ruch, ma długość ponad 2 metrów i waży 365 kilogramów.
Czy Zygmunt jest największym dzwonem w Polsce?
Największy dzwon w Polsce, a zarazem jeden z największych w Europie, to dzwon Maryja Bogurodzica, umieszczony w bazylice Matki Bożej Licheńskiej w Licheniu.
Jaki jest najsłynniejszy polski dzwon?
Najsłynniejszym polskim dzwonem jest Dzwon Zygmunt, który znajduje się na Wieży Zygmuntowskiej w północnej części katedry wawelskiej w Krakowie.
Czy dzwon Zygmunt jest cięższy zimą niż latem?
Tak, dzwon Zygmunt jest cięższy zimą niż latem. Dzieje się tak, ponieważ drewniane elementy i konopne liny pochłaniają wilgoć w chłodniejszych miesiącach, co powoduje zwiększenie ich masy.
Ile schodów na Dzwon Zygmunta?
Na Dzwon Zygmunta prowadzi 144 schody.
